Πώς η υπερβολική παρακολούθηση τηλεόρασης επηρεάζει τον ανθρώπινο εγκέφαλο

Η συμβουλή «να καθόμαστε λιγότερο» έχει γίνει τα τελευταία χρόνια βασικό μέρος των συστάσεων για καλύτερη υγεία. Μια νέα μεγάλη μελέτη, όμως, υποδεικνύει ότι για τον εγκέφαλο δεν έχει σημασία μόνο πόσες ώρες περνά κάποιος καθιστός, αλλά και τι κάνει στη διάρκεια αυτού του χρόνου.

Ερευνητές παρακολούθησαν 1.712 ενήλικες από τη μέση ηλικία μέχρι περίπου τα 70 τους χρόνια και, περισσότερες από δύο δεκαετίες αργότερα, εξέτασαν τον εγκέφαλό τους με μαγνητική τομογραφία.

Το βασικό εύρημα ήταν ότι η πολύωρη παρακολούθηση τηλεόρασης συνδεόταν με μικρότερο όγκο σε περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη μνήμη και τη σκέψη, καθώς και με περισσότερες ενδείξεις βλάβης στα μικρά αιμοφόρα αγγεία.

Αντίθετα, το πολύωρο κάθισμα στην εργασία δεν παρουσίαζε την ίδια συσχέτιση. Σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα, όσοι εργάζονταν κυρίως καθιστοί εμφάνιζαν ευνοϊκότερη εικόνα στον εγκέφαλο, αναφέρει το Earth.com.

Τηλεόραση και συρρίκνωση του εγκεφάλου

Τα δεδομένα προέρχονται από τη μακροχρόνια αμερικανική μελέτη ARIC (Atherosclerosis Risk in Communities), η οποία παρακολουθεί την καρδιαγγειακή και εγκεφαλική υγεία ενηλίκων από τα τέλη της δεκαετίας του 1980.

Οι συμμετέχοντες ήταν κατά μέσο όρο 53 ετών όταν εντάχθηκαν στην έρευνα και υποβλήθηκαν σε εγκεφαλικές απεικονίσεις περίπου 23 χρόνια αργότερα. Κατά τη διάρκεια της μελέτης ερωτήθηκαν, μεταξύ άλλων, πόσο συχνά παρακολουθούσαν τηλεόραση στον ελεύθερο χρόνο τους και πόσο από την εργάσιμη ημέρα περνούσαν καθιστοί.

Όσοι δήλωναν ότι έβλεπαν τηλεόραση πολύ συχνά – περίπου ένας στους 20 συμμετέχοντες – είχαν μικρότερο όγκο σε αρκετές εγκεφαλικές περιοχές. Μεταξύ αυτών ήταν ο μετωπιαίος και ο ινιακός λοβός, οι οποίοι εμπλέκονται στον σχεδιασμό, στην κίνηση και στην επεξεργασία της όρασης.

Μείωση του όγκου παρατηρήθηκε επίσης σε περιοχές που τείνουν να επηρεάζονται στα πρώτα στάδια της νόσου Αλτσχάιμερ.

Η σχέση παρέμεινε ακόμη και όταν οι ερευνητές συνυπολόγισαν παράγοντες όπως η σωματική άσκηση, το βάρος, το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ και ο διαβήτης.

Ενδείξεις βλάβης στα αιμοφόρα αγγεία

Η συχνή τηλεθέαση συνδέθηκε επίσης με περισσότερες υπερεντάσεις της λευκής ουσίας. Πρόκειται για φωτεινές περιοχές που εμφανίζονται στις μαγνητικές τομογραφίες και αποτελούν ένδειξη βλάβης στα μικρά αιμοφόρα αγγεία του εγκεφάλου.

Τέτοιες αλλοιώσεις έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου, ταχύτερη γνωστική εξασθένηση και μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης άνοιας.

Στη συγκεκριμένη μελέτη, η πολύ συχνή παρακολούθηση τηλεόρασης ήταν ο ισχυρότερος παράγοντας που συνδεόταν με αυτές τις αλλοιώσεις. Η σχέση εξακολουθούσε να εμφανίζεται ακόμη και όταν αποκλείστηκαν άτομα που είχαν ήδη ιστορικό εγκεφαλικού ή άλλης αγγειακής νόσου.

Η καθιστική εργασία δεν είναι το ίδιο

Η εικόνα ήταν εντελώς διαφορετική για όσους περνούσαν μεγάλο μέρος της ημέρας καθιστοί στη δουλειά. Αυτοί συχνά εμφάνιζαν μεγαλύτερο όγκο σε περιοχές του μετωπιαίου, του ινιακού και του βρεγματικού λοβού και λιγότερες βλάβες στη λευκή ουσία. Ιδιαίτερη διαφορά εντοπίστηκε στον μετωπιαίο πόλο, περιοχή που σχετίζεται με τη λήψη αποφάσεων, τον σχεδιασμό και την αφηρημένη σκέψη.

Οι ερευνητές θεωρούν ότι μια πιθανή εξήγηση είναι η νοητική δραστηριότητα. Πολλές καθιστικές εργασίες απαιτούν ανάγνωση, επίλυση προβλημάτων, συγκέντρωση και λήψη αποφάσεων. Αντίθετα, η παρακολούθηση τηλεόρασης είναι συνήθως πολύ πιο παθητική.

Επομένως ότι η ακινησία από μόνη της ίσως δεν είναι το μοναδικό πρόβλημα. Σημασία μπορεί να έχει και το πόσο ενεργός παραμένει ο εγκέφαλος την ώρα που το σώμα παραμένει ακίνητο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το παρατεταμένο καθισιό στην εργασία είναι ακίνδυνο. Μεγάλες περίοδοι συνεχούς ακινησίας έχουν συνδεθεί με μειωμένη αιματική ροή και με άλλους κινδύνους για τη σωματική υγεία.

Διαφορές ανάμεσα σε άνδρες και γυναίκες

Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα ήταν ότι οι περισσότερες διαφορές στην εγκεφαλική δομή εμφανίστηκαν στους άνδρες και όχι στις γυναίκες.

Οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακόμη γιατί. Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι οι γυναίκες τείνουν να διακόπτουν συχνότερα τις περιόδους καθισιού μέσα στην ημέρα, ενώ οι άνδρες μπορεί να παραμένουν καθιστοί για μεγαλύτερα συνεχόμενα διαστήματα.

Το βασικό μήνυμα της μελέτης, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Alzheimer’s & Dementia, είναι ότι οι συστάσεις για λιγότερο καθισιό ίσως χρειάζονται μεγαλύτερη ακρίβεια. Η κίνηση παραμένει απαραίτητη, αλλά όταν κάποιος κάθεται, η επιλογή μιας δραστηριότητας που ενεργοποιεί τη σκέψη μπορεί να είναι σημαντικότερη για τον εγκέφαλο απ’ όσο πιστεύαμε μέχρι σήμερα.