Πιερρακάκης: Τα μέτρα ακούν την κοινωνία και δίνουν ανάσα, να γίνουμε μια χώρα που δίνει το χέρι και δεν κουνάει το δάχτυλο

«Αυτά τα μέτρα ακούν τις ανάγκες της κοινωνίας και προσπαθούμε να δώσουμε μια ανάσα στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι πολίτες και να δώσουμε μια ανάσα… Οι αλλαγές που κάνουμε ακούν την κοινωνία και δίνουν ανάσα», τόνισε ο Κυριάκος Πιερρακάκης αναφορικά με τις εξαγγελίες της ΔΕΘ, μιλώντας στον ΣΚΑΪ, ενώ αναφέρθηκε και στην κριτική που ασκεί ο Αντώνης Σαμαράς τονίζοντας ότι τον σέβεται κι ότι έχει κάθε δικαίωμα να εκφράζει τις απόψεις του. 

Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup αναφέρθηκε στις παρεμβάσεις για συνταξιούχους, δημοσίους υπαλλήλους και οικογένειες, αλλά και στον επενδυτικό «κουμπαρά», τον οποίο χαρακτηρίζει μεταρρύθμιση με μακροπρόθεσμο ορίζοντα

Ειδικότερα, σε ερώτηση αναφορικά με την ακρίβεια τόνισε ότι τα μέτρα βοηθούν κι ο στόχος μας είναι να βοηθήσουν. «Ο πρωθυπουργός εξήγγειλε μείωση κόστους ενέργειας κατά 30%. Τα μέτρα θα εξειδικευτούν, αλλά σίγουρα η επένδυση είναι πολύ καλύτερη από την βραχυπρόθεσμη λύση. Εφόσον αυτό γίνει είναι πολύ πιο βιώσιμη λύση. Η δουλειά μας είναι να βοηθάμε, είμαστε μια χώρα που δίνει το χέρι και δεν κουνάει το δάχτυλο», τόνισε και ξεκαθάρισε ότι «τα δημοσιονομικά μας περιθώρια είναι αυτά. Διαπραγματευόμαστε με την Ευρωπαίκή Ένωση για να μεγαλώσουμε τον χώρο αυτό».

«Προχωρούμε σε θεμελιώδεις αλλαγές»

Για τα υπόλοιπα μέτρα, όπως αυτό του «κουμπαρά», ο κ. Πιερρακάκης δήλωσε: «Ταυτόχρονα, προχωρούμε και σε κάποιες αλλαγές οι οποίες είναι θεμελιώδεις, όπως, για παράδειγμα, αυτή με τον «κουμπαρά», που αφορά θέματα τα οποία συζητούσαμε για πάρα πολλά χρόνια στη χώρα μας.

Σε κάθε περίπτωση, οι αλλαγές που κάνουμε, όπως αυτές που αφορούν τις συντάξεις, περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, ένα ποσό 400 ευρώ. Θυμίζω ότι η Εθνική Σύνταξη είναι λίγο παραπάνω σε μικτά ποσά. Αυτό είναι ένα καθαρό ποσό. Παράλληλα, διευρύνουμε το μέτρο κατά 270.000 δικαιούχους, από αυτόν τον Νοέμβριο.

Αντίστοιχη στήριξη και αρωγή έρχεται στους δημοσίους λειτουργούς, στους δασκάλους, στους ένστολους και στους υγειονομικούς. Είναι μέτρα τα οποία ακούν την κοινωνία και δίνουν ανάσα.»

Στο ζήτημα της ακρίβειας και στο κατά πόσο τα μέτρα που έχει ανακοινώσει η κυβέρνηση μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην αντιμετώπισή της, δεδομένου ότι οι καταναλωτές δεν φαίνεται μέχρι στιγμής να έχουν αντιληφθεί στην καθημερινότητά τους τη σχετική ανακούφιση, είπε:

«Σίγουρα τα μέτρα αυτά βοηθούν και ο στόχος μας είναι να βοηθήσουμε, ανταποκρινόμενοι στο ζήτημα και αυξάνοντας το διαθέσιμο εισόδημα των πολιτών. Ο Πρωθυπουργός ανακοίνωσε το βήμα της ΔΕΘ, καθώς και άλλες εξειδικεύσεις από τον κύριο Παπασταύρου, ότι έχουμε ως στόχο να μειώσουμε κατά 30% το κόστος ενέργειας. Δηλαδή, κοιτάζουμε και τα δύο πράγματα ταυτόχρονα: το κόστος από τη μία πλευρά και το διαθέσιμο εισόδημα των πολιτών από την άλλη.»

Ακολούθως, ο υπουργός κλήθηκε να τοποθετηθεί για τις δύσκολες συνθήκες που διαμορφώνονται ενόψει του χειμώνα, με δεδομένα τα χαμηλά ευρωπαϊκά αποθέματα ενέργειας, τα προβλήματα στις εγκαταστάσεις LNG και την απουσία του Κατάρ από την αγορά, ενόψει και του χειμώνα που έρχεται.

«Τα μέτρα θα εξειδικευτούν αναλυτικά από τον κύριο Παπασταύρου. Ως πρώτο σχόλιο, ως πρώτη αντίδραση, αυτό είναι και ένα ζήτημα το οποίο έχω θέσει και με την ιδιότητά μου ως προέδρου του Eurogroup στους συναδέλφους μου.

Σίγουρα η επένδυση είναι πολύ καλύτερη από τη βραχυπρόθεσμη στήριξη. Πρέπει να έχεις και μέτρα βραχυπρόθεσμης στήριξης. Το κάναμε, το κάνουμε, το έχετε δει. Αλλά, από εκεί και πέρα, το να μπορείς να επενδύεις συνολικότερα στις υποδομές ηλεκτρισμού που έχει η χώρα, στις υποδομές αποθήκευσης ενέργειας που έχει η χώρα, είναι πολύ πιο σοβαρή αντιμετώπιση μεσοπρόθεσμα.

Έτσι, αν μπορέσουμε μέσα από αυτή την πολιτική να κάνουμε αυτό το οποίο ανέφερε ο Πρωθυπουργός, να μειώσουμε κατά 30% το κόστος του ρεύματος στην Ελλάδα, είναι πολύ πιο ισχυρή στήριξη και πιο βιώσιμη μακροπρόθεσμα.

Το «επαρκεί», για οποιοδήποτε θέμα και αν με ρωτήσετε, η απάντησή μου δεν θα είναι “ναι”. Κάθε φορά προσπαθούμε να κάνουμε ένα βήμα μπροστά. Κάθε φορά που υπάρχει έστω και ένας πολίτης ο οποίος αντιμετωπίζει προβλήματα, έστω και μία επιχείρηση που αντιμετωπίζει προβλήματα, η δουλειά μας, η δουλειά της κυβέρνησης, του πρωθυπουργού, η δική μου, είναι, με βάση τις δυνατότητές μας, να βοηθάμε, να έχουμε μια χώρα που δίνει το χέρι της, όχι που κουνάει το δάχτυλο».

Ο Κυριάκος Πιερρακάκης ρωτήθηκε για το αν η κυβέρνηση εξετάζει ένα Plan B σε περίπτωση που χρειαστούν πρόσθετες ενισχύσεις.

«Όχι. Ο δημοσιονομικός χώρος είναι αυτός και, μάλιστα, το ποσό είναι μεγαλύτερο από αυτό το οποίο είχε προγραμματιστεί αρχικά.

Μας προέκυψε η ρήτρα διαφυγής για την ενέργεια, την οποία επίσης συζητήσαμε σε ευρωπαϊκό επίπεδο, και βέβαια διαπραγματευόμαστε με τις Βρυξέλλες διαρκώς, ώστε να μας αναγνωρίζουν πρόσθετα μέτρα και να μπορούμε να έχουμε κι άλλο δημοσιονομικό χώρο. Νομίζω ότι κάθε φορά που υπάρχει ο όποιος χώρος, αυτός επιστρέφει πίσω στην κοινωνία. Και επιστρέφει, και νομίζω ότι αυτό εκτιμούν και οι περισσότεροι πολίτες, με έναν τρόπο οργανωμένο.

Ξέρουμε τι θέλουμε να κάνουμε, ξέρουμε ποια είναι τα προβλήματα, με βάση το ποιες είναι οι δυνατότητές μας τα προτεραιοποιούμε και προσπαθούμε να ανταποκρινόμαστε σε αυτά τα προβλήματα. Λύνονται όλα με έναν μαγικό τρόπο αμέσως; Όχι.»

«Ο κόσμος ξέρει να εκτιμά τη σοβαρότητα»

Σε άλλο σημείο της συζήτησης, ο υπουργός ρωτήθηκε πώς θα πρέπει να κινηθούν οι βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας στις περιφέρειές τους, ιδιαίτερα καθώς η χώρα εισέρχεται σε προεκλογική περίοδο και οι πολίτες αναμένεται να θέσουν αυξημένες απαιτήσεις και αιτήματα.

«Ο κόσμος ξέρει να εκτιμά τη σοβαρότητα και ξέρει να εκτιμά ποια είναι η διαφοροποίηση και σε σχέση με τα κόμματα της αντιπολίτευσης και σε σχέση με το παρελθόν;

Και ο πιο σκληρός κριτής του Μητσοτάκη, ξέρετε τι θα πει; Ότι θα εφαρμόσει όλα τα μέτρα που θα εξαγγείλει. Κανείς δεν αμφιβάλλει ότι τα μέτρα αυτά θα εφαρμοστούν.»

Η συζήτηση στράφηκε ακολούθως στο κατά πόσο οι πολίτες μπόρεσαν να αναγνωρίσουν τον εαυτό τους στο πακέτο των μέτρων. Ο υπουργός ρωτήθηκε εάν η αδυναμία να τον αναγνωρίσουν οφείλεται σε επικοινωνιακή αδυναμία, στο γεγονός ότι τα μέτρα δεν επικοινωνήθηκαν σωστά ή σε μια γενικότερη δυσκολία του κόσμου να ακούσει πλέον τις κυβερνητικές εξαγγελίες.

«Νομίζω ότι τον είδαν τον εαυτό τους. Νομίζω ότι, ίσα-ίσα, τα αιτήματα απλώς είναι περισσότερα από ό,τι είναι πάντα η ανταποκρισιμότητα.

Είναι και η λογική των συλλογικών φορέων να θέτουν 10 και 15 αιτήματα και εσύ να ανταποκρίνεσαι με βάση τις δυνατότητες που έχεις και με βάση την προτεραιοποίηση.

Αλλά από πού προέκυψαν αυτά τα μέτρα; Προέκυψαν από τη συζήτηση με τους φορείς της αγοράς. Και παραπέμψω τον κόσμο σε πολλές από τις ανακοινώσεις, ας τις «αρχαιολογήσω», και στο Νομικό Επιμελητήριο, για παράδειγμα, όπου λένε ότι όλα αυτά τα οποία εφαρμόζονται – από τη μείωση της προκαταβολής φόρου, το τέλος επιτηδεύματος, όλες οι αλλαγές που γίνονται, για παράδειγμα, στις επιχειρήσεις – είναι πράγματα που οι επιχειρήσεις ζητούσαν, αν ανατρέξουμε στις επίσημες θέσεις τους.

«Δεν υπάρχουν υποσχετικές»

Υπήρξε στη συνέχεια αναφορά στην κριτική ότι ορισμένες από τις παρεμβάσεις προς τους δημοσίους υπαλλήλους αποτελούν ουσιαστικά «υποσχετικές», καθώς κάποιες ενισχύσεις θα δοθούν στο μέλλον. Ο υπουργός κλήθηκε να εξηγήσει γιατί, για παράδειγμα, η συγκεκριμένη ενίσχυση τοποθετείται χρονικά στον Δεκέμβριο του 2027 και όχι νωρίτερα.

«Δεν υπάρχουν υποσχετικές. Τα μέτρα δρομολογούνται και οριοθετούνται. Αυτό, άλλωστε, έχει και τη λογική που αφορά τη στήριξη των Χριστουγέννων. Αφορά τον δημοσιονομικό χώρο του ’27, άρα θα πάει στα Χριστούγεννα του 2027.

Δεν είναι όμως υποσχετική. Νομοθετούμε μέτρα. Για παράδειγμα, οι μισθοί αυξάνονται αυτόματα στο Δημόσιο με βάση τις αυξήσεις του κατώτατου μισθού. Αυτό είναι κάτι το οποίο έρχεται και αφορά και όλες τις επόμενες κυβερνήσεις.»

Σε νέα ερώτηση για το γιατί η συγκεκριμένη παρέμβαση έρχεται τώρα και όχι νωρίτερα, ο υπουργός απάντησε:

«Γιατί δεν υπάρχει ο αντίστοιχος δημοσιονομικός χώρος τώρα.

Ο δημοσιονομικός χώρος του 2026 έρχεται σε ό,τι αφορά τη στήριξη των συνταξιούχων, που ήδη ήταν εκεί, με 300 ευρώ, σε μικρότερο πλαίσιο δικαιούχων. Το αυξήσαμε κατά περίπου 270.000 συνταξιούχους και το κάναμε 400 ευρώ καθαρά.»

Στη συνέχεια, τέθηκε το ζήτημα της αύξησης των αποδοχών των μητροπολιτών και ο υπουργός ρωτήθηκε για ποιο λόγο αποφασίστηκε η συγκεκριμένη παρέμβαση.

«Αυτό είναι ένα εξαιρετικά μικρό μέτρο. Το είχε απαντήσει και ο πρωθυπουργός.

Και αν βλέπατε κάποιες διαφορές που υπήρχαν, για παράδειγμα σε σχέση με τον μισθό του μουφτή, θα διαπιστώνατε ότι υπήρχε μια ασυμμετρία, η οποία, κατά τη γνώμη μου, σε ένα ελληνικό περιβάλλον συνιστούσε πρόβλημα.

Έγινε μια διόρθωση ακριβώς για να υπάρξει μια εναρμόνιση με αυτό το πλαίσιο, το οποίο ιδρύθηκε, για παράδειγμα, με τον μισθό του μουφτή, όπως αυτό προβλέπεται. Νομίζω ότι εδώ πέρα πρέπει να δούμε τη μεγάλη εικόνα και την ουσία.»

«Ο “κουμπάρας”, η μεγάλη ουσία των μέτρων»

Σε ό,τι αφορά στο λεγόμενο επενδυτικό «κουμπαρά» ο υπουργός ρωτήθηκε εάν αυτή είναι τελικά η μεγάλη ουσία των μέτρων και των αλλαγών που παρουσιάστηκαν.

«Η ουσία είναι ότι, καταρχήν, η Ελλάδα είναι σε θέση να κάνει κινήσεις που αυτή τη στιγμή οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες δεν είναι σε θέση να κάνουν.

Συζητάμε στο τραπέζι με τους Ευρωπαίους συναδέλφους μου και οι περισσότεροι συζητούν τι μέτρα θα πάρουν σε σχέση με αυξήσεις φόρων ή μειώσεις δαπανών. Είναι η Ελλάδα 10 και 15 χρόνια πριν.

Το μέτρο αυτό το οποίο λέτε, ο επενδυτικός «κουμπαράς», και σωστά «επενδυτικός», το θυμάμαι από όταν ήμουν μικρότερος: να συζητάμε πώς θα είχαμε ένα εφάπαξ στα 18 και όχι σε κάποιον που βγαίνει στη σύνταξη.

Και ερχόμαστε ουσιαστικά να κάνουμε πολλά πράγματα μαζί. Και ένα κίνητρο για αποταμίευση. Υπήρχε μια κουλτούρα αποταμίευσης στη χώρα μας τα προηγούμενα χρόνια, που κάπως χάθηκε. Και βέβαια και για επένδυση.

Γιατί; Γιατί αυτή τη στιγμή στην Ευρώπη υπάρχουν τρία τρισεκατομμύρια καταθέσεις οι οποίες βρίσκονται εν υπνώσει και δεν επενδύονται. Και αν επενδυθούν, θα αυξηθεί ο ρυθμός ανάπτυξης σε όλα τα ευρωπαϊκά κράτη.

Άρα, το μέτρο αυτό έρχεται για κάθε 1 ευρώ, μέχρι τα 1.200 ευρώ τον χρόνο, να «ματσάρει», να έρθει το ελληνικό κράτος και να πει: «Δίνω άλλο 1».

«Όλα τα μέτρα συνθέτουν ένα παζλ»

Ο υπουργός ρωτήθηκε κατά πόσο το συγκεκριμένο πλαίσιο μέτρων ανταποκρίνεται στις ανάγκες των εισοδημάτων και αν τελικά ωφελούνται περισσότερο εκείνοι που έχουν μεγαλύτερη οικονομική δυνατότητα.

«Έχουμε μια σειρά από μέτρα, είναι παράλληλα. Έχουμε το επίδομα Α21, έχουμε το επίδομα γέννησης και έχουμε και μια μεγάλη φορολογική μεταρρύθμιση, την οποία κάναμε πέρυσι, η οποία αλλάζει τον τρόπο που φορολογούμε στην Ελλάδα, με βάση όχι μόνο το εισόδημα αλλά και το πόσα παιδιά έχει κάθε οικογένεια.

Δεν είναι το κάθε μέτρο για να τα κάνει όλα. Όλα τα μέτρα συνθέτουν ένα παζλ.

Αυτό είναι ένα μέτρο, λοιπόν, το οποίο το συζητούσαμε. Είναι μεταρρύθμιση, δεν είναι κανένα απλό μέτρο. Το συζητούσαμε χρόνια. Και είναι πολύ σπουδαίο και τιμώ ότι θα το θυμόμαστε.

Είναι εθελοντικός, φυσικά, και όχι στο πλήρες ποσό. Ό,τι βάλει ο πολίτης, θα βάλει και το κράτος. Θα έρθουν πολλά, για να ξεκινήσουν τη ζωή τους στα 18 τους αλλιώς.»

Ο Κυριάκος Πιερρακάκης ρωτήθηκε εάν, δεδομένων των προβλέψεων για πιθανή άνοδο των τιμών της ενέργειας και ενδεχόμενη κρίση στην αγορά ομολόγων, θεωρεί πολιτικά ορθή την απόφαση για εκλογές την άνοιξη.

«Απολύτως ορθή, το πιστεύω βαθιά και συμφωνώ απολύτως. Το πιστεύει οπρωθυπουργός βαθιά, πρωτίστως, γιατί η απόφαση είναι του πρωθυπουργού στο τέλος. Είναι πολύ σπουδαίο να μπορεί η κυβέρνηση να έχει σταθερούς εκλογικούς κύκλους.

Νομίζω ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης απάντησε πάρα πολύ ωραία σε αυτό το ερώτημα στη συνέντευξή του στη Θεσσαλονίκη: όταν κάνεις νωρίτερα εκλογές, το εκλογικό σώμα τι διαπιστώνει, τι αισθάνεται; Ότι το κάνεις για κάποιο λόγο, ότι σε συμφέρει ενδεχομένως.

Το εκλογικό σώμα εκτιμά πολύ περισσότερο τη σταθερότητα, το σταθερό χέρι στο τιμόνι και, κυρίως, ένα πράγμα: να δείχνεις ότι ξέρεις τι κάνεις και να το απορροφάς. Και νομίζω ότι το εκλογικό σώμα, στο τέλος, θα εκτιμήσει ακριβώς αυτό.»

«Σέβομαι τον Αντώνη Σαμαρά, έχει δικαίωμα να εκφράζει τις απόψεις του»

Η συζήτηση στράφηκε στη συνέχεια στην κριτική του Αντώνη Σαμαρά ότι η Νέα Δημοκρατία έχει μετακινηθεί προς το ΠΑΣΟΚ. Ο Κυριάκος Πιερρακάκης, με προηγούμενη πολιτική διαδρομή στο ΠΑΣΟΚ, ρωτήθηκε πώς απαντά σε αυτή την κριτική και εάν θεωρεί ότι είναι αρνητικό το γεγονός ότι κάποιος προέρχεται από το ΠΑΣΟΚ.

«Η πολιτική αφορά το μέλλον και όχι το παρελθόν. Σέβομαι τον Αντώνη Σαμαρά. Είναι πρώην Πρωθυπουργός, έχει κάθε δικαίωμα, προφανώς, να εκφράζει τις απόψεις του. Αυτό είναι αυταπόδεικτο. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είναι δύο φορές εκλεγμένος Πρωθυπουργός, είναι Πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας με λαϊκή νομιμοποίηση.

Αν μου έλεγαν το 2018 αν αυτό θα συνέβαινε, αν θα είχαμε δύο εκλογικές νίκες και θα ήταν ο Κυριάκος Μητσοτάκης για τρίτη πιθανή εκλογική νίκη στις δημοσκοπήσεις, με τέτοια διαφορά μπροστά από την αντιπολίτευση, οι περισσότεροι που μας βλέπουν αυτό θα το αμφισβητούσαν. Κι όμως, είμαστε εκεί. Η πολιτική δεν πρέπει να αφορά προσωπικές πικρίες και δεν πρέπει να αφορά και αυτό το λεξιλόγιο. Το λεξιλόγιο αυτό είναι λεξιλόγιο του παρελθόντος.

Η πολιτική είναι μεν νυν ή μέλλοντος, ας μου επιτραπεί ο νέος λογισμός. Όποιος μπορέσει να απαντήσει στις προκλήσεις του μέλλοντος, πέρα από το προσωπικό, πέρα από την πικρία, να μιλήσει για όλα όσα έρχονται, αυτός απευθύνεται στους ανθρώπους που μας βλέπουν. Όχι εκείνος ο οποίος απλά βουτάει στα ιστορικά βιβλία.»

Ακολούθησε ερώτηση σχετικά με τις εσωκομματικές εντάσεις στη Νέα Δημοκρατία, τις δημόσιες αντιπαραθέσεις με τον Αντώνη Σαμαρά και την απουσία του Κώστα Καραμανλή. Ο υπουργός κλήθηκε να εκτιμήσει εάν όλα αυτά έχουν τραυματίσει το κυβερνών κόμμα, σε ποιο βαθμό και εάν υπάρχει περιθώριο να αποκατασταθεί η κατάσταση ενόψει των εκλογών.

«Η πολιτική αφορά το πώς συνομιλείς με τα προβλήματα του τώρα και πώς συνομιλείς με το αύριο.

Και νομίζω ότι είμαστε στο σημείο το οποίο σας περιέγραψα πριν: ένα σημείο που η Νέα Δημοκρατία προηγείται αισθητά από οποιοδήποτε άλλο κόμμα της αντιπολίτευσης αυτή τη στιγμή στις δημοσκοπήσεις.

Και στο τέλος της ημέρας θα κριθούμε, ο Κυριάκος Μητσοτάκης και όλη η κυβέρνηση, εμείς, από το πόσο καλά θα ανταποκριθούμε στα προβλήματα των πολιτών.

Όλα αυτά τα μέτρα τα οποία ανακοινώθηκαν, στο πλαίσιο των δυνατοτήτων που έχουμε, έρχονται να απαντήσουν ακριβώς σε αυτό.

Και αυτή είναι η πιο σοβαρή και πιο πλήρης πολιτική από οποιαδήποτε άλλη, η οποία απλά τάζει, απλά υπόσχεται.

Η πολιτική είναι αυτό. Δεν είναι κάτι άλλο.»

Τέλος, ρωτήθηκε με αφορμή τη δήλωση του πρωθυπουργού ότι δεν υπάρχει άλλο περιθώριο για πρόσθετες παροχές, εάν η κυβέρνηση θα μπορούσε να επανεξετάσει την κατάσταση στο μέλλον και να προχωρήσει σε νέες παρεμβάσεις, εφόσον δημιουργηθεί ο απαραίτητος δημοσιονομικός χώρος.

«Η κυβέρνηση έχει αποδείξει ότι, οποιοδήποτε πρόβλημα, ένα ζήτημα, οτιδήποτε, είμαστε πάνω από το πρόβλημα και σε ευρωπαϊκό και σε εθνικό επίπεδο και έχουμε υψηλή ανταποκρισιμότητα. Άρα, αυτό είναι δεδομένο.

Άλλωστε, οι δημοσιονομικοί κανόνες, το έκτακτο, οι ευρωπαϊκοί δημοσιονομικοί κανόνες, οποιοδήποτε έκτακτο ζήτημα, προσαρμόζονται ως προς αυτό. Συνεπώς, αυτό το κομμάτι ήδη προβλέπεται. Αλλά, από εκεί και πέρα, νομίζω ότι το συγκεκριμένο πακέτο, η συγκεκριμένη προσέγγιση, είναι πλήρης και αφορά το σύνολο της κοινωνίας.»