Ψευτοδικαιωματισμός και Πατριδοκαπηλία: Όταν Αξίες Γίνονται Όπλα Δημαγωγίας

Στην εποχή που διανύουμε, παρατηρείται μια επικίνδυνη τάση χειραγώγησης θεμελιωδών αξιών της δημοκρατίας, με σκοπό την εξυπηρέτηση ιδιοτελών συμφερόντων. Οι έννοιες των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της αγάπης για την πατρίδα, που αποτελούν θεμέλια κάθε υγιούς δημοκρατίας, συχνά εργαλειοποιούνται και μετατρέπονται σε μέσα επικοινωνιακής επιρροής. Αυτή η τάση εκδηλώνεται με δύο διαφορετικές, αλλά ουσιαστικά παρόμοιες, μορφές: τον ψευτοδικαιωματισμό και την πατριδοκαπηλία.

Ο ψευτοδικαιωματισμός, συχνά, προβάλλεται ως ακραία ρητορική υπέρ των δικαιωμάτων, χωρίς όμως αυθεντικό ενδιαφέρον για την πραγματική εφαρμογή και σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Για παράδειγμα, η προσπάθεια ενοχοποίησης και ακύρωσης έργων τέχνης του παρελθόντος υπό το πρίσμα των σημερινών κοινωνικοπολιτικών αντιλήψεων, η αντικατάσταση όρων στα πλαίσια μιας κακώς εννοούμενης πολιτικής ορθότητας όπως το “breastfeeding” (θηλασμός) με “chestfeeding” (σίτιση από το στήθος) ώστε να μην παραπέμπει αποκλειστικά στον γυναικείο θηλασμό, ή η απαίτηση να θεωρούνται οι έμφυλες διαφορές ως “κοινωνικές κατασκευές” χωρίς αναγνώριση των βιολογικών διαφορών μεταξύ των φύλων. Έτσι, όμως, υπονομεύεται η ουσία των δικαιωμάτων των μειονοτήτων, καθώς αυτά παρουσιάζονται είτε ως κενές διεκδικήσεις είτε χρησιμοποιούνται επιλεκτικά για πολιτική εκμετάλλευση. Σε μια δημοκρατία, όμως, τα δικαιώματα όλων των μειονοτήτων και των ευάλωτων ομάδων είναι αδιαπραγμάτευτα. Το να γινόμαστε ανεκτικοί και υποστηρικτικοί σε όλες τις φωνές της κοινωνίας είναι βασικό γνώρισμα ενός αληθινού δημοκρατικού πολιτεύματος, που ενσωματώνει την ισότητα και την ελευθερία για όλους τους πολίτες του, ανεξαρτήτως της ταυτότητάς τους.

Αντίστοιχα, στην πατριδοκαπηλία, η αγάπη για την πατρίδα εξιδανικεύεται μέσω υπερβολικής εθνικιστικής ρητορικής και πολλές φορές γίνεται όχημα μισαλλοδοξίας. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα πατριδοκαπηλίας στην ελληνική ιστορία είναι η χούντα του Ιωαννίδη, που αν και ισχυριζόταν ότι λειτουργεί στο όνομα του «ελληνικού έθνους» και της προστασίας των εθνικών συμφερόντων, οδήγησε με τους ολέθριους χειρισμούς της στην τραγωδία της Κύπρου το 1974. Η πατρίδα όμως, ως ιδέα, δεν χρειάζεται φανατισμό και ακραίες εκδηλώσεις για να αποδειχθεί. Η αληθινή αγάπη για την Ελλάδα δε χρωματίζεται πολιτικά αλλά εκφράζεται μέσα από τη διαρκή προσπάθεια για ανάπτυξη και ενδυνάμωση σε όλους τους τομείς, από την εκπαίδευση και την καινοτομία έως την άμυνα και την οικονομία.

Στην πραγματικότητα, ο ψευτοδικαιωματισμός και η πατριδοκαπηλία είναι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Είναι η εκμετάλλευση των αξιών της δημοκρατίας για προσωπικά ή πολιτικά οφέλη. Αυτές οι τακτικές απευθύνονται στα συναισθήματα και τους φόβους των πολιτών, αποπροσανατολίζοντας την κοινή γνώμη και υποσκάπτοντας την ουσία της δημοκρατικής ζωής. Εξ ου και βλέπουμε αλλαγές στις δημόσιες απόψεις πολικών με τέτοια ευκολία, αναλόγως των συγκυριών και των δημοσκοπήσεων. Ωστόσο, η γνήσια δημοκρατία απαιτεί αυθεντικότητα και σεβασμό στις θεμελιώδεις αξίες της, χωρίς εκπτώσεις και χωρίς εκμετάλλευση.

*Η Μυρτώ Σαμαρά είναι Αν. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής στο Π.Θ. και Μέλος Συντονιστικού Πολιτικού Κέντρου του ΠΑΣΟΚ-Κίνημα Αλλαγής