Θεοφάνια: Γιατί στολίζουν τον Επιτάφιο με πορτοκάλια και λεμόνια στην Επανομή

Στην περιοχή της Επανομής στη Θεσσαλονίκη κάθε χρόνο στην γιορτή των Θεοφανίων αναβιώνει το έθιμο του Θρόνου. Οι κάτοικοι της περιοχής στους τρεις μεγάλους ναούς τους στολίζουν το κουβούκλιο του Επιταφίου με πορτοκάλια και λεμόνια για τον αγιασμό των υδάτων.

Την παραμονή των Θεοφανίων, ομάδα γυναικών ασχολείται με το στόλισμα του Θρόνου, ο οποίος στην κορυφή του φέρει ένα ξύλινο ομοίωμα περιστεριού που συμβολίζει το Άγιο Πνεύμα και στη μέση τον σταυρό. Τα πορτοκάλια και τα λεμόνια συνήθως διακοσμούνται με καρφιά από γαρύφαλλο και χρυσόσκονη.

Το έθιμο του Θρόνου

Σύμφωνα με τις προσωπικές αφηγήσεις παλαιότερων κατοίκων της περιοχής της Επανομής, οι τουρκικές αρχές, στην περίοδο της Οθωμανικής κυριαρχίας, για να τιμωρήσουν τους Επανομίτες για τη συμμετοχή του χωριού στην επανάσταση του 1821, υπό την ηγεσία του φωτισμένου Σερραίου επαναστάτη Εμμανουήλ Παππά, είχαν απαγορεύσει οποιαδήποτε εκδήλωση θρησκευτικού χαρακτήρα έξω από τους ναούς που να φέρει σταυρούς και εξαπτέρυγα. Κι αυτό γιατί την εποχή εκείνη η εκκλησία, όπως και το μεγαλύτερο μέρος των κατοίκων, είχαν πάρει ενεργό μέρος στον ξεσηκωμό.
Για να αντικαταστήσουν λοιπόν τους σταυρούς και τα εξαπτέρυγα, οι Επανομίτες σοφίστηκαν να τοποθετούν αρμάδες πορτοκαλιών και λεμονιών σε τέτοια διάταξη, το ένα δίπλα στο άλλο, ώστε να σχηματίζεται σταυρός μεταξύ τους. Ενώ ακόμη και στην κορυφή του θρόνου έφεραν οι αρμάδες το σχήμα του σταυρού, χωρίς όμως να διακρίνεται αυτός, παρά μόνο όταν έσκυβε κανείς για να προσκυνήσει την «βάπτιση».

Ο στολισμός του θρόνου κατ’ αυτό τον τρόπο, συνεχίστηκε και στα κατοπινά χρόνια, μετά την επιστροφή των Επανομιτών στο χωριό τους που είχε πυρποληθεί το 1821 από τους Τούρκους, σε αντίποινα για τη συμμετοχή τους στην εξέγερση. Έτσι λοιπόν το έθιμο του Θρόνου συνεχίζεται μέχρι και σήμερα.

Πάντως το έθιμο, εκτός των άλλων, βοηθούσε και στην οικονομική ενίσχυση των εκκλησιών, δεδομένου ότι μόλις τελείωναν οι εκδηλώσεις των Φώτων, οι ενοριακές επιτροπές κλήρωναν το στεφάνι που βρισκόταν στην κορυφή του «θρόνου». Στη συνέχεια, ένας επίτροπος με έναν ενορίτη, περνούσαν από πόρτα σε πόρτα, μοίραζαν τα πορτοκάλια και τα λεμόνια του «θρόνου» στους πιστούς και μάζευαν τον οβολό των κατοίκων που πήγαινε για την εκκλησία.

*Οι φωτογραφίες του Άρη Φραντζεσκάκη είναι από τον φετινό στολισμό του Θρόνου στον Ιερό Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην Επανομή. Τα στοιχεία για το έθιμο προέρχονται από το βιβλίο του λαογράφου Χρήστου Παπαχρήστου με τίτλο «Γέφυρα στο παρελθόν μας, η λαογραφία, η ιστορία, η ζωή της Επανωμής».