Μικρασιατική καταστροφή: Οι μνήμες ζωντανεύουν μετά από 100 χρόνια στο Περίπτερο 6 της ΔΕΘ

Ξεριζωμός, δάκρυα, αίμα, μαρτυρίες και μνήμες. Η Μικρασιατική καταστροφή συμπληρώνει φέτος 100 χρόνια και η 86η ΔΕΘ σε συνεργασία με τον δήμο Θεσσαλονίκης αφιερώνει στους Μικρασιάτες και τους απογόνους τους δύο μοναδικές εκθέσεις.

Το Περίπτερο 6 φέρει την ονομασία “Περίπτερο των Εθνών” και μέσα εκεί ξετυλίγεται ένα από τα πιο απάνθρωπα κουβάρια της παγκόσμιας ιστορίας. “Aιών …εν Ιωνία, Θράκη και Πόντω” και “1922-2022: κύματα προσφυγιάς, κράματα μνήμης” είναι οι ονομασίες των δύο εκθέσεων, αφιερωμένες στα 100 χρόνια από τη Μικρασιατική καταστροφή.

Η περιήγηση ξεκινά με ασπρόμαυρες φωτογραφίες που απεικονίζουν τον πόνο αλλά και τη δύναμη που κρύβει ο άνθρωπος για επιβίωση. Η αρχή γίνεται με ένα αφιερωματικό βίντεο διάρκειας 20 λεπτών, το οποίο προβάλλεται σε δύο σκοτεινές αίθουσες και σε γιγαντοοθόνες παρουσιάζεται ένα σύντομο χρονικό, με εγκιβωτισμένες αφηγήσεις και γλαφυρές περιγραφές, όπου συναισθήματα διαδέχονται το ένα το άλλο με μεγάλη ευκολία.

Διεκδικώντας το όνειρο…

Στη συνέχεια της ξενάγησης οι επισκέπτες αρχίζουν να έρχονται σε στενή επαφή με ενδυμασίες, συνήθειες αλλά και ιστορικά στοιχεία που αφορούν στους Έλληνες της Μικράς Ασίας, τη ζωή τους, το φευγιό για τη νέα πατρίδα αλλά και τον πολιτισμό που κουβαλούσαν. “Θέλαμε να κάνουμε μια έκθεση για τα 100 χρόνια, αλλά να εστιάσουμε περισσότερο στους ανθρώπους. Επιθυμία μας είναι να αναδείξουμε πλευρές των Μικρασιατών που δεν έχουμε ξαναδεί. Ο κόσμος φεύγει φανερά συγκινημένος”, αναφέρει στο thestival.gr, η αρχαιολόγος – μουσειολόγος και μία εκ των επιμελητριών της έκθεσης, Ειρήνη Τζεμοπούλου.

Οι παραδοσιακές φορεσιές από τον Πόντο και τη Μικρά Ασία ζωντανεύουν το ταξίδι πίσω στον χρόνο και δημιουργούν εικόνες που δύσκολα ξεχνά κανείς. Πρόκειται για αυθεντικές δημιουργίες που μετρούν πάνω από 100 χρόνια και αποτελούν μέρος της προσωπικής συλλογής του δασκάλου παραδοσιακών χορών και συλλέκτη παραδοσιακών φορεσιών, Περικλή Διαμαντή. Μιλώντας στο thestival.gr, ο κ. Διαμαντής υποστήριξε πως “οι συγκεκριμένες φορεσιές αποτελούν προσωπική συλλογή από επιτόπιες έρευνες και κάποιες από δωρεές. Φοριούνται σε πολύ ιδιαίτερες παραστάσεις και φθείρονται εύκολα, καθώς είναι υφάσματα που «ζουν». Παρατηρούνται διαφοροποιήσεις ανά περιοχές. Η ενδυμασία δηλώνει την ψυχοσύνθεση του ανθρώπου. Μπορούμε να κατανοήσουμε το επάγγελμα του καθενός αλλά και πολλά στοιχεία για την οικονομική του κατάσταση”.

“Η μνήμη όπου και να την αγγίξεις πονεί”

Ο Γεώργιος Σεφέρης, στο έργο του Μνήμη, Α’ είχε γράψει: “Η μνήμη όπου και να την αγγίξεις πονεί”. Ο πόνος των Ελλήνων της Μικράς Ασίας τόσο για τον ξεριζωμό τους όσο και για τον χαμό συγγενών και άλλων αγαπημένων ανθρώπων τους, είναι αβάστακτος. Ποτέ δεν ξέχασαν. Ποτέ δεν έπαψαν να λένε την αλήθεια. Από γενιά σε γενιά, κατάφεραν να επεκτείνουν τη μνήμη στο σήμερα. Πέτυχαν, με βουρκωμένα μάτια και καρδιά να στάζει αίμα, τα βιώματά τους να ακουστούν μέχρι τη σύγχρονη Ελλάδα.

Οι προσωπικές τους μαρτυρίες ζωντανεύουν ξανά μέσω της τεχνολογίας στην έκθεση “1922-2022: κύματα προσφυγιάς, κράματα μνήμης”. Σε μία ειδική μικρή αίθουσα με οθόνες, οι επισκέπτες συναντούν ανθρώπους να καταθέτουν την προσωπική τους εμπειρία, πώς βίωσαν εκείνοι τα ιστορικά γεγονότα και πώς διαχειρίστηκαν το τραύμα και τη μνήμη. Η συγκίνηση γίνεται μεγαλύτερη όταν προβάλλεται σε βίντεο η συνέντευξη που παραχώρησε η Σταυρούλα Καραβελίδου, πρώτης γενιάς πρόσφυγας από το Μιστί της Καππαδοκίας, στη μισιωτική (καραμανλίδικη) διάλεκτο. Η προβολή γίνεται και σε αγγλικούς υπότιτλους.

Κουβαλώντας τα πολύτιμά τους…

Καθ’ όλη τη διάρκεια της περιήγησης, δίνεται η δυνατότητα στους επισκέπτες να θαυμάσουν μία πλούσια συλλογή από προσωπικά αντικείμενα των Ελλήνων της Μικράς Ασίας αλλά και του πολιτισμού που έφεραν μαζί τους στην Ελλάδα. Η μουσική είναι ένα από τα πολύτιμα που κουβάλησαν και για τον λόγο αυτό πληθώρα μουσικών οργάνων κοσμεί την έκθεση με σχετική επεξήγηση για τους συμβολισμούς, τους ήχους και την κατασκευή.

Η Μικρασιατική κουζίνα έπαιξε και συνεχίζει να παίζει μέχρι σήμερα καθοριστικό ρόλο στις γαστρονομικές επιλογές πολλών Ελλήνων. Τα μυρωδάτα μπαχαρικά σε κάθε ξεχωριστό πιάτο ξυπνούν και τον πιο απαιτητικό ουρανίσκο. Για τον λόγο αυτό, μία μεγάλη ποικιλία φρεσκοτριμμένων μπαχαρικών έχει τοποθετηθεί προς το τέλος της περιήγησης στην αφιερωματική έκθεση.

Στη Μικρασιατική καταστροφή, πάνω 1.500.000 Έλληνες αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες των προγόνων τους και να έρθουν σαν πρόσφυγες στην Ελλάδα, αφήνοντας πίσω τους περισσότερους από 800.000 νεκρούς. Άνθρωποι χάθηκαν, οικογένειες ξεκληρίστηκαν σε μία στιγμή, παιδιά έχασαν τους γονείς τους και τα ενήλικα αδέρφια τους τα υιοθέτησαν για να μην οδηγηθούν σε ορφανοτροφεία.

Η Μικρασιατική καταστροφή θεωρείται ως η μεγαλύτερη συμφορά του Νεότερου Ελληνισμού, την οποία μέχρι και η λήθη έπαψε να ξεχνά.