Του Νίκου Νυφούδη*

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση λειτουργεί διαχρονικά ως ο πρώτος κυματοθραύστης των προβλημάτων των πολιτών, αλλά και ως ο φάρος για την εξεύρεση λύσεων για αυτούς σε περιόδους μεγάλης κρίσης. Ως εκ τούτου, παραμένει πάντα επίκαιρη η έκφραση «…τα παράπονα στον Δήμαρχο»!

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση α΄ βαθμού, δηλαδή οι Δήμοι, είναι το κοντινότερο προς στον πολίτη επίπεδο διοίκησης των υποθέσεων που τον αφορούν. Ο Δήμος, γνωρίζει -ή έστω οφείλει να γνωρίζει- καλύτερα από τον καθένα τις ιδιαιτερότητες της εκάστοτε τοπικής κοινωνίας, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των ομάδων που την συνθέτουν, τις ανάγκες και τα προβλήματά τους. Μια Δημοτική Αρχή όμως για να είναι επιτυχημένη και να μην λειτουργεί απλά ως ένας άλλος διεκπεραιωτής διοικητικών διαδικασιών, οφείλει να πάει ένα βήμα παραπέρα. Οφείλει να αναδεικνύει τη δυναμική της κάθε τοπικής κοινωνίας, να εντοπίζει τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα, να προβλέπει τις μελλοντικές της ευκαιρίες, αλλά και να δημιουργεί όλες εκείνες τις απαραίτητες συνθήκες για την ανάπτυξή της. Και αν το «όραμα» για έναν Δήμαρχο είναι το ήμισυ της επιτυχίας του, το άλλο μισό είναι ο σωστός σχεδιασμός, προγραμματισμός και επιμέρους στοχοθεσία των δράσεων για την υλοποίησή του. Γι’ αυτό άλλωστε και ο θεσμός αυτός, έμεινε για αρκετά χρόνια, μακριά από υποψηφιότητες τηλεοπτικών/αθλητικών αστέρων. Η σκληρή δουλειά είναι πολύ μεγαλύτερη από την προβολή και τα χρήματα που πηγάζουν από αυτόν.

Η οικονομική και δημοσιονομική κρίση των τελευταίων ετών της χώρας μας, είχε ως βασικά χαρακτηριστικά -όσον αφορά την τοπική αυτοδιοίκηση-, αφενός την δραματική μείωση των κρατικών επιχορηγήσεων, αφετέρου τον ταυτόχρονο περιορισμό του προγράμματος δημοσίων επενδύσεων. Με περιορισμένους διαθέσιμους πόρους, οι δημοτικές αρχές που κατάφεραν καλύτερα να ανταποκριθούν στον απαιτητικό ρόλο τους, ήταν αυτές οι οποίες άδραξαν τις ευκαιρίες και εκμεταλλεύτηκαν στο έπακρον τα διαθέσιμα χρηματοοικονομικά εργαλεία που παρέχει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Χρήματα, τα οποία διατίθενται στους δήμους μέσω των Επιχειρησιακών Προγραμμάτων (περιφερειακών και τομεακών) του ΕΣΠΑ 2014-2020, αλλά και άλλων πρόσθετων χρηματοδοτικών πηγών όπως είναι οι κοινοτικές πρωτοβουλίες και τα προγράμματα που προκηρύσσονται κατευθείαν από τις Βρυξέλλες.

Συγκεκριμένα για την Κεντρική Μακεδονία και το Δήμο Θεσσαλονίκης, τα στοιχεία έχουν ως εξής. Το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, περιλαμβάνει πόρους συνολικού ύψους 1.009 εκατομμυρίων ευρώ σε όρους δημόσιας δαπάνης και αποτελεί το σημαντικό προγραμματικό και χρηματοδοτικό εργαλείο για την υποστήριξη της αναπτυξιακής πολιτικής στην Περιφέρεια την προγραμματική περίοδο 2014-2020. Επιπλέον, υπάρχουν διαθέσιμοι πρόσθετοι πόροι περίπου 220 και 250 εκατ. € για έργα διαχείρισης στερεών και υγρών αποβλήτων και για ενισχύσεις επενδύσεων στον αγροτικό τομέα, υποδομές και δράσεις Τοπικής Ανάπτυξης, αντίστοιχα. Μέχρι σήμερα, η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας έχει εκδώσει περίπου 30 προσκλήσεις για την υποβολή προτάσεων με δυνητικούς δικαιούχους τους Δήμους συνολικού ύψους περί των 390 εκατ. €, ενώ ο Δήμος Θεσσαλονίκης έχει εντάξει στο ΠΕΠ ΚΜ έργα συνολικού προϋπολογισμού περί των 11 εκατ. €, ενώ υλοποιεί και κάποιες άλλες δράσεις με συγχρηματοδότηση από άλλες ευρωπαϊκές πηγές (κοινοτικές πρωτοβουλίες κ.α.).

Αποτελεί, δυστυχώς, κοινή διαπίστωση πλέον ότι, ενώ έχουν υλοποιηθεί διαχρονικά μια σειρά από ευρωπαϊκά αναπτυξιακά προγράμματα (από τα Μεσογειακά Ολοκληρωμένα Προγράμματα, τα Κοινοτικά Πλαίσια Στήριξης και τελευταία τα ΕΣΠΑ), πολλοί εμπλεκόμενοι βρέθηκαν απροετοίμαστοι και χωρίς την απαραίτητη τεχνογνωσία και το ανθρώπινο δυναμικό για την αποτελεσματική διεκδίκηση των διαθέσιμων πόρων. Ομολογουμένως, μια από τις βασικές δυσχέρειες για την αξιοποίηση των πόρων του ΕΣΠΑ, είναι ότι περιλαμβάνει σύνθετες τεχνικές, επιστημονικές και διοικητικές απαιτήσεις οι οποίες πολλές φορές θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ακόμα και ως σκληρά γραφειοκρατικές. Οι Δήμοι μας, άλλοτε δεν ήταν κατάλληλα προετοιμασμένοι και άλλοτε δεν είχαν την τεχνογνωσία για να μπορέσουν να εξοικονομήσουν τα απαραίτητα κονδύλια για τα έργα.

Από την άλλη, το ΕΣΠΑ ως έντονα ανταγωνιστικό πρόγραμμα, χρηματοδοτεί πράξεις που διαθέτουν τεκμηριωμένη σκοπιμότητα· δράσεις ολοκληρωμένων προγραμμάτων τοπικής ανάπτυξης, που δίνουν έμφαση στην προώθηση της καινοτομίας, της επιχειρηματικότητας, της «έξυπνης εξειδίκευσης», της απασχόλησης, αλλά και δράσεις κοινωνικού χαρακτήρα. Προαπαιτούμενο όμως για την έγκριση και χρηματοδότηση των υποβαλλόμενων πράξεων, είναι αυτές να διαθέτουν την απαραίτητη προετοιμασία και προπαρασκευή τους πριν τη φάση της δημοπράτησής τους, ώστε να αποφεύγονται ή να ελαχιστοποιούνται τα λάθη, οι παραλείψεις και οι καθυστερήσεις. Πρέπει, επομένως, οι υποβαλλόμενες πράξεις πάνω από όλα να διαθέτουν την απαραίτητη ωριμότητα, σε επίπεδο μελετών, προπαρασκευαστικών και βασικών ενεργειών, διαδικασιών οι οποίες είναι απαραίτητες ώστε το έργο να είναι σε πλήρη ετοιμότητα υλοποίησης σύμφωνα με τη τεκμηριωμένη και αναλυτική τεχνική περιγραφή του.

Η βασικότερη επομένως αιτία για την αποτυχία των δημοτικών αρχών όσον αφορά την διεκδίκηση και αξιοποίηση των ευρωπαϊκών κονδυλίων, δεν είναι άλλη από την δική τους αποτυχία να προετοιμαστούν κατάλληλα και να υποβάλλουν ώριμες και ολοκληρωμένες αναπτυξιακές προτάσεις. Η προχειρότητα, η έλλειψη μακρόπνοου σχεδιασμού και η αδυναμία των δημοτικών αρχών να ξεπεράσουν τις παθογένειες και τις μικροπολιτικές παλαιοκομματικές τους νοοτροπίες, σε πολλές περιπτώσεις στέρησαν τις τοπικές κοινωνίες από τα πολύτιμα διαθέσιμα κονδύλια για την υλοποίηση των αναπτυξιακών έργων που έχουν απόλυτη ανάγκη.

Τα δεδομένα, λοιπόν, είναι γνωστά και κοινά για όλους και εναπόκειται στην υπευθυνότητα του καθένα από εμάς ξεχωριστά στο κατά πόσο θα προετοιμαστεί κατάλληλα για να ανταποκριθεί με επιτυχία στις απαιτήσεις της επόμενης μέρας … αυτής και της επόμενης προγραμματικής περιόδου.

Η ευθύνη, λοιπόν, βαρύνει όλους εμάς, στο να εμπιστευτούμε στις προσεχείς αυτοδιοικητικές εκλογές τους υποψηφίους εκείνους που έχουν την κατάλληλη κατάρτιση, γνώση και εμπειρία δημιουργίας των συνθηκών εκείνων που θα βάλουν το Δήμο τους δυνατά στο “παιχνίδι” της ανάπτυξης.

*Ο Νίκος Νυφούδης είναι πολιτικός επιστήμονας, οικονομολόγος, επιχειρηματίας και υποψήφιος δημοτικός σύμβουλος Θεσσαλονίκης με τον συνδυασμό του Σπύρου Βούγια "ΠΟΛΗχρωμη Θεσσαλονίκη".